De natuur staat onder druk en wij ook
Wilde dieren verdwijnen sneller dan ooit. Wereldwijd is de gemiddelde populatie wilde dieren sinds 1970 met 73 procent geslonken. De oorzaak is veelzijdig: verlies van leefgebied, versnippering, intensieve landbouw en klimaatverandering. Van alle zoogdiersoorten op aarde staat 26 procent op de Rode Lijst; meer dan twee keer zoveel als bij vogels. En wilde zoogdieren vormen samen nog maar 5 procent van alle zoogdiermassa op aarde. De rest is vee en mens.
Nederland: bijna een derde op het randje
Dichter bij huis is het beeld even confronterend. Van de zestig inheemse zoogdiersoorten in Nederland staan er negentien op de Rode Lijst. De haas, de hermelijn, de eikelmuis — soorten die ooit gewoon waren, verdwijnen nu uit het landschap. Het zwaartepunt ligt in het agrarisch cultuurlandschap: de zoogdierfauna van het platteland nam tussen 1990 en 2020 met meer dan de helft af.
De oorzaken zijn bekend: vergiftiging, vervuiling, verdroging, lichthinder en het verdwijnen van insecten als voedselbron. Zelfs de minimale ecologische basis, de Basiskwaliteit Natuur, wordt in grote delen van Nederland niet gehaald.
Dat is meer dan een natuurprobleem. Gezonde ecosystemen leveren ons schone lucht, water en voedsel. Hun achteruitgang raakt ons eigen voortbestaan. En los daarvan: hebben de andere bewoners van deze planeet niet gewoon het recht om hier te zijn?
Ook een economisch verhaal
Natuur is in Nederland 806 miljard euro waard, 15 procent van alle niet-financiële activa. De jaarlijkse gebruikswaarde van onze natuur is zes keer hoger dan wat we aan natuurbeheer uitgeven. Wereldwijd is meer dan de helft van alle economische activiteit afhankelijk van wat de natuur levert. Investeren in natuurlijke oplossingen, natuurlijke oevers, gezonde bodems, groen in de stad, levert structureel meer op dan technische alternatieven.
Momentum: nooit eerder zoveel kansen
Tegelijk is er nog nooit zoveel beleidsmatige ruimte geweest voor natuurherstel. De Europese Natuurherstelverordening vraagt Nederland om 150.000 hectare nieuwe natuur. Het Nationaal Natuur Netwerk nog eens 50.000. De Nationale Bossenstrategie streeft naar 10 procent meer bos, al is daarvan eind 2023 maar 4 procent gerealiseerd. Provinciale verkiezingen in 2027 worden cruciaal, want provincies zijn de belangrijkste uitvoerders in het ruimtelijk domein.
Maar beleid alleen is niet genoeg. Afspraken worden politiek vaak niet doorgezet, feiten worden betwist terwijl woningbouw en klimaatverandering de druk op leefgebieden alleen maar vergroten.
Het draagvlak is er al
Het goede nieuws: vier op de vijf Nederlanders voelt zich betrokken bij natuur, en die steun houdt ook stand als het moeilijk wordt. Bij concrete dilemma's kiest een duidelijke meerderheid voor natuur. Natuurinclusiviteit leeft, van daktuinen tot waterbuffers. Maar die betrokken Nederlanders zijn gefragmenteerd en laten zich minder horen dan wie zich tegen verandering verzet.
Zoogdieren kunnen daarin het verschil maken. Ze leven overal om ons heen, roepen herkenning en emotie op, en geven een gezicht aan abstracte thema's als biodiversiteit en klimaatadaptatie. Het momentum is er.