“Een menselijke aanpak helpt om samen te kunnen leven met wilde dieren”
Samenleven met wilde dieren, de relatie tussen mens en dier, verbondenheid met de natuur. Dit soort thema’s passeerde afgelopen maand in Oxford de revue op Pathways Europe 2026, een tweejaarlijkse internationale conferentie. Programmaleider Glenn Lelieveld van Zoogdierbescherming Nederland was erbij.
Het thema van de conferentie dit jaar was ‘wilde dieren en menselijk welzijn’. Wat bedoelen ze daarmee?
“We hebben als mensen natuur nodig. Ze zeggen niet voor niets als je een burnout hebt: ga wandelen in de natuur. Je wordt er rustig van, het maakt mensen blij om buiten te zijn. Ik ken weinig mensen die op vakantie gaan naar een bedrijventerrein. We willen mooie natuur zien. Dat maakt ons gelukkig. Het probleem is alleen dat we niet goed zorgen voor onze natuur. We zijn ook, zeker in West-Europa, verleerd om samen te leven met wilde dieren. Deze thema’s kwamen vanuit verschillende disciplines aan de orde.”
Wat neem je mee uit de conferentie voor de praktijk van zoogdierbescherming in Nederland?
“Wat ik een eye-opener vond was om te kijken hoe overheden met dierhouders omgaan. Vanuit welk perspectief wordt de oplossing voor conflicten met wilde dieren georganiseerd? In Nederland zijn het vooral de provincies en het Rijk, maar de afstand met dierhouders is natuurlijk erg groot. Stel je voor dat je een boer bent en je krijgt te maken met een aanval door een wolf. Een deel van je dieren is doodgebeten en dat is natuurlijk een emotionele gebeurtenis. Na drie maanden krijg je eens een keer te horen wat je krijgt en in de tussentijd zijn je dieren nog steeds onbeschermd. Dit is een koude, kille, aanpak. Je moet veel meer de dierhouder centraal stellen. Het zou dan ook veel beter zijn als een taxateur langskomt die niet alleen de schade opneemt, maar meteen een noodset bij zich heeft. Op die manier wordt de boer direct geholpen. Daarnaast zou de taxateur veel meer een adviseur kunnen zijn, die contactgegevens deelt zodat de boer in de tussentijd meer maatregelen kan nemen. Kortom, een veel menselijkere aanpak helpt om meer draagvlak te creëren voor het samenleven met wilde dieren.”
Welke spreker of onderwerp is je bijgebleven?
“We hoorden verhalen van over de hele wereld over hoe mensen worstelen met het samenleven met wilde dieren. Het is verre van een Nederlands probleem. Het ging over het omgaan met primaten, tijgers en leeuwen en natuurlijk ook met de wolf. En we weten eigenlijk best goed hoe je met elkaar kunt samenleven, maar we handelen er nog niet naar. Dat heeft voor een deel te maken met hoe onze maatschappij is ingericht, maar ook met bestuurlijk lef, of het ontbreken daarvan.”
In Nederland wordt vaak gezegd dat ons land tegenwoordig te klein en vol is voor wilde dieren. Wat vind je daarvan?
“Tsja, dat is vaak een excuus dat wordt gebruikt. Maar vrijwel overal op de wereld wonen mensen. Er zijn bijna geen plekken waar helemaal geen mensen zijn. Hetzelfde geldt voor wilde dieren. Ze horen er simpelweg bij, net zoals wij onderdeel van de natuur zijn. Wat moeten we dan bijvoorbeeld zeggen tegen een boer in Bhutan die zijn vee kwijtraakt aan sneeuwluipaarden? De meeste westerlingen vinden sneeuwluipaarden geweldig mooie dieren. Die mensen daar moeten er maar mee leren leven, hoor je dan. Maar wij zouden niet kunnen samenleven met wilde dieren? Wij zijn welvarend, dus we kunnen op z’n minst beschermingsmaatregelen treffen. Het gaat ook om solidariteit.
Wat waren er nog meer voor waardevolle lessen uit andere landen als het gaat om samenleven met wilde dieren?
“Ik ben echt iemand van de praktijk. Maar ik vond het enorm interessant om in een zaal vol wetenschappers te zitten, die met elkaar discussieerden over de definitie van co-existentie, samenleven met wilde dieren. Daar ging een hele workshop over! Dit was al de derde workshop. En ze zijn er nog steeds niet uit wat we nou eigenlijk bedoelen met samenleven met wilde dieren.”
Dat is misschien ook veelzeggend, dat wetenschappers niet goed weten wat de betekenis van samenleven met wilde dieren is?
“Ja misschien wel, maar we moeten in Nederland wel stoppen met doen alsof het alleen hier niet kan. Kijk nou eens naar beren in Europa. Deze dieren maken echt serieuze schade, maar toch hebben we het vooral over wolven. We lijken in Europa meer moeite te hebben met het samenleven met wolven. De angst voor wolven is diepgeworteld in de Europese cultuur. Maar in feite kunnen we ons als mens veel beter beschermen tegen wolven dan tegen beren. Een wolf is een vluchtdier, maar een beer is een opportunistisch roofdier dat bij wijze van spreken dwars door je heen loopt. Elektrische hekken of kuddewaakhonden kunnen het vee of hobbydieren tegen wolven beschermen. Dat is met beren veel lastiger. We zijn in 200 jaar helemaal verleerd hoe het is om samen te leven met een wild dier als een wolf. Daar valt nog veel winst te behalen.
Tijdens de conferentie werd een toepasselijk quote van Voltaire gebruikt. Vrij vertaald: Onzekerheid is oncomfortabel, maar zekerheid is absurd. Natuur brengt nu een eenmaal iets van onzekerheid met zich mee. Daar moeten we weer een beetje aan leren wennen.”