Boommarter
Pine marten - Martes martes
De boommarter is een van de meest sierlijke en geheimzinnige roofdieren van de Nederlandse bossen. Met zijn slanke lichaam, volle staart en opvallende geel tot oranje keelvlek beweegt hij zich behendig door boomkronen, over takken en langs stammen. Wie een boommarter ziet, heeft geluk: de soort leeft teruggetrokken, is vooral in de schemering en nacht actief en laat zich zelden lang bekijken. De boommarter doet het goed in Nederland: de soort is de afgelopen decennia sterk hersteld en breidt zich weer uit over meerdere bosgebieden.
De boommarter heeft een langgerekt, soepel lichaam, een spitse snuit, relatief grote oren en een lange, volle staart. De vacht is donkerbruin tot chocoladebruin en de keelvlek is meestal geel tot oranje en onregelmatig van vorm. De neus is donker van kleur. Hij beweegt zich gemakkelijk door de bomen.
Een boommarter zie je zelden, zijn aanwezigheid blijkt meestal uit pootafdrukken, uitwerpselen op boomstammen of liggende stammen, prooiresten en camerabeelden. Met veel geluk zie je een dier in de schemering langs een bosrand, door de boomkronen of over een tak bewegen. In rustige bossen en op landgoederen is de kans het grootst, vooral waar oude bomen en veel dekking aanwezig zijn.
De boommarter is sterk gebonden aan structuurrijke bossen met oude bomen, holtes, dichte ondergroei en voldoende rust. Zulke bossen bieden dekking, nestplaatsen en een rijk aanbod aan prooien. Holle bomen, oude nesten van roofvogels of eekhoorns en dichte kruinen zijn belangrijk als rust- en voortplantingsplaatsen. Ook houtwallen, bosranden en kleinschalige bosverbindingen spelen een grote rol, omdat ze het landschap voor de boommarter toegankelijk en veilig maken.
De boommarter is een opportunistische jager en eet een gevarieerd menu van kleine zoogdieren, vogels, eieren, insecten, amfibieën en aas. In de zomer en herfst eet hij ook vruchten en bessen. Door deze brede voedselkeuze kan hij zich aanpassen aan seizoensverschillen in aanbod. Tegelijk is de aanwezigheid van voldoende prooi essentieel, vooral in bosgebieden waar boommarters hun territorium hebben.
De paartijd valt in de zomer, maar de jongen worden pas in het voorjaar geboren. Een vrouwtje krijgt meestal enkele jongen, die in een veilige nestplaats in een boomholte of oud nest worden grootgebracht. De jongen blijven de eerste tijd volledig afhankelijk van de moeder. Omdat geschikte rust- en nestplaatsen schaars kunnen zijn, zijn oude bomen en holtes van groot belang voor een succesvolle voortplanting.
De boommarter is een belangrijke jager in bosecosystemen. Hij helpt populaties van kleine zoogdieren en andere prooien in balans te houden en draagt daarmee bij aan een gezond en gevarieerd bos. Tegelijk laat zijn aanwezigheid zien dat een gebied voldoende rust, dekking en structuur heeft. De soort geldt als een indicator voor kwalitatief goede, samenhangende bossen en kleinschalige boslandschappen.
- De boommarter is een uitstekende klimmer zijn en hij kan zelfs grote sprongen tussen takken maken.
- Hij maakt graag gebruik van boomholtes en oude nesten van andere dieren.
- De boommarter was in Nederland lange tijd zeldzaam, maar heeft zich in delen van het land weer uitgebreid.
- Zijn aanwezigheid zegt veel over de kwaliteit en rust van een bosgebied.
De boommarter komt in Nederland vooral voor op de hogere zandgronden en in grotere, structuurrijke bosgebieden. Hij was lange tijd zeldzaam, maar heeft zich in verschillende regio’s weer uitgebreid. Toch blijft de verspreiding gefragmenteerd en is de soort niet overal aanwezig waar geschikt leefgebied op het eerste gezicht aanwezig lijkt.
De boommarter komt in grote delen van Europa voor, vooral in bosrijke regio’s. Binnen dat verspreidingsgebied is het een karakteristieke soort van oude loof- en gemengde bossen en kleinschalige boslandschappen met voldoende rust en dekking.
Europees beschermd V
Hoewel de boommarter zich in delen van Nederland heeft hersteld, blijft de soort kwetsbaar. Versnippering van leefgebied, verkeersslachtoffers, het verdwijnen van oude bomen en holtes en verstoring van rustplaatsen kunnen lokaal grote invloed hebben. Omdat boommarters grote territoria gebruiken en zich door het landschap moeten kunnen verplaatsen, zijn verbindingen tussen bosgebieden cruciaal. Zonder samenhang in het landschap blijven populaties kwetsbaar.
Je kunt helpen door waarnemingen, sporen of camerabeelden van boommarters door te geven via telmee.nl en waarneming.nl. In beheer en inrichting helpt het wanneer oude bomen, holtes, dood hout, dichte bosranden en verbindingen tussen bosgebieden behouden blijven. Juist rust, dekking en samenhang maken een gebied geschikt voor de boommarter.
De boommarter is in Nederland beschermd onder de Omgevingswet (voorheen de Wet natuurbescherming), op basis van de Europese Habitatrichtlijn. Het is verboden om boommarters te doden, te vangen of opzettelijk te verstoren. Ook mag hun vaste leefgebied niet worden beschadigd of vernietigd. Dit leefgebied is jaarrond beschermd, ook wanneer de dieren tijdelijk afwezig zijn. Bij werkzaamheden zoals boswerkzaamheden en herinrichting van gebieden waar boommarter voor kan komen moet daarom vooraf ecologisch onderzoek plaatsvinden. Als er boommarters aanwezig zijn, zijn vaak mitigerende maatregelen en een omgevingsvergunning verplicht om belangrijke leefgebieden te behouden.