Steenmarter
Stone marten - Martes foina
De steenmarter is een slimme overlever die zich als geen ander heeft aangepast aan de mens. Deze marterachtige voelt zich thuis in allerlei landschappen, waaronder in dorpen en steden, op erven en soms zelfs op zolders. Als behendige jager weet hij altijd wel iets te vinden om van te leven, van muizen en jonge vogels tot fruit, en dankzij zijn nachtactieve leefwijze leeft hij vaak ongemerkt tussen ons door. Daarbij is hij een natuurlijke bondgenoot in de bestrijding van ratten en muizen, en levert hij zo een waardevolle bijdrage aan een gezond evenwicht rond huis en erf.
De steenmarter heeft een langgerekt lichaam, relatief korte poten, een volle staart en een grijs- tot donkerbruine vacht. De meest opvallende eigenschap is de witte keelvlek, die vaak doorloopt over de borst en zich splitst richting de voorpoten. De neus is rozeachtig. Vergeleken met de boommarter oogt de steenmarter iets grijzer, heeft hij een duidelijker keelvlek en zie je hem vaker in dorpen en steden.
De steenmarter zie je meestal niet direct, maar zijn aanwezigheid blijkt uit geluiden op zolder, uitwerpselen, pootafdrukken, prooiresten en soms schade aan isolatiemateriaal of kabels. In de schemering is hij soms kort zichtbaar wanneer hij over schuren, muren, erven of door tuinen beweegt. Cameravallen zijn een goede manier om de steenmarter vast te leggen.
De steenmarter gebruikt een breed scala aan schuilplaatsen, vooral in de buurt van mensen. Zolders, schuren, oude gebouwen, houtstapels en dichte begroeiing kunnen allemaal dienen als rust- of nestplaats. Ook in kleinschalige landschappen met erven, heggen en bosjes vindt hij voldoende dekking en routes om zich veilig te verplaatsen. Daarmee is de steenmarter een soort van overgangszones tussen bebouwing en groen.
De steenmarter is een opportunistische alleseter. Kleine zoogdieren zoals muizen en ratten vormen een belangrijk deel van het dieet, maar hij eet ook vogels, eieren, insecten, vruchten en aas. Die brede voedselkeuze maakt hem flexibel en helpt hem om in sterk door mensen beïnvloede gebieden te overleven. In de zomer en herfst kunnen vruchten een opvallend groter aandeel in het menu hebben.
De paartijd valt in de zomer, maar door verlengde draagtijd worden de jongen pas in het voorjaar geboren. Een vrouwtje krijgt enkele jongen in een veilige nestplaats, bijvoorbeeld op een zolder, in een schuur of in een andere verborgen holte. De jongen blijven de eerste tijd volledig afhankelijk van de moeder. Rustige en veilige voortplantingsplaatsen zijn van groot belang, zeker in een omgeving waar mens en dier dicht op elkaar leven.
De steenmarter is een jager en aaseter die kleine prooidieren helpt reguleren en tegelijk goed gebruikmaakt van voedselbronnen in een menselijke omgeving. Daarmee vervult hij een rol in het ecosysteem van dorpen, erven en kleinschalige cultuurlandschappen. Tegelijk laat zijn aanwezigheid zien hoe sommige roofdieren zich succesvol kunnen aanpassen aan menselijke invloed. Zolang er maar beschikbaarheid is van voldoende dekking, schuilplaatsen en voedsel..
- De steenmarter verblijft vaak op zolders en in schuren.
- Hij heeft zich opvallend goed aangepast aan het leven in menselijke omgeving.
- Zijn witte keelvlek is een belangrijk kenmerk om de steenmarter en de boommarter van elkaar te onderscheiden.
- De steenmarter is een opportunistische eter, hij jaagt op zijn prooi maar benut ook aas.
De steenmarter komt in grote delen van Nederland voor en heeft zich in de afgelopen decennia sterk uitgebreid. Vooral in dorpen, steden en kleinschalige landschappen is de soort steeds vaker aanwezig.
De steenmarter komt in grote delen van Europa voor en is in veel landen een karakteristieke soort van cultuurlandschappen, dorpen en halfopen gebieden.
Alleen nationaal beschermd
De steenmarter geldt in Nederland niet als bedreigd, maar de soort roept wel geregeld conflicten op in menselijke omgeving. Verblijfplaatsen op zolders of in gebouwen en schade aan isolatie of kabels kunnen leiden tot spanningen. Tegelijk is de soort wettelijk beschermd en zijn verblijfplaatsen belangrijk voor het voortbestaan. Omgaan met de steenmarter vraagt daarom om kennis, preventie en zorgvuldigheid.
Je kunt helpen door waarnemingen of sporen van steenmarters door te geven via waarneming.nl. Bij overlast in gebouwen helpt het om preventieve maatregelen te nemen zonder dieren opzettelijk te verstoren. Goede informatie en zorgvuldige omgang zijn belangrijk, omdat de soort beschermd is.
De steenmarter is in Nederland beschermd onder de Omgevingswet (voorheen de Wet natuurbescherming). Het is verboden om steenmarters te doden, te vangen of opzettelijk te verstoren. Ook mag hun vaste leefgebied niet worden beschadigd of vernietigd. Dit leefgebied is jaarrond beschermd, ook wanneer de dieren tijdelijk afwezig zijn. Bij werkzaamheden zoals slopen van schuurtjes, het verwijderen van rommelhoekjes en herinrichting van gebieden waar steenmarters voor kunnen komen moet daarom vooraf ecologisch onderzoek plaatsvinden. Als er steenmarters aanwezig zijn, zijn vaak mitigerende en/of compenserende maatregelen en een omgevingsvergunning verplicht om belangrijke leefgebieden te behouden.