Das
European badger - Meles meles
Met zijn zwart-witte koptekening, gedrongen lichaam en indrukwekkende burchten spreekt hij tot de verbeelding. Overdag rust hij in zijn ondergrondse gangenstelsel en pas in de schemering en nacht trekt hij eropuit op zoek naar voedsel. De das leeft in kleinschalige, gevarieerde landschappen waar rust, dekking en voedsel dicht bij elkaar liggen. Met de hulp van bescherming, aangepast beheer en de aanleg van faunapassages herstelt de das zich in Nederland en de populatie groeit. Tegelijk blijft de das kwetsbaar voor verkeer en de versnippering van het landschap.
De das is fors, heeft een gedrongen lichaam met korte krachtige poten en een brede kop. Zijn rug is grijs tot grijzilver, de buik en poten zijn donker en de kop is wit met twee brede zwarte strepen die van de snuit via de ogen naar de oren lopen. Die zwartwitte kop maakt de das direct herkenbaar. Zijn staart is relatief kort en licht behaard.
De das zie je het best zien in de schemering, vooral in rustige gebieden rond bekende burchten of langs vaste wissels. Zijn aanwezigheid blijkt ook uit mestputjes, pootafdrukken, wissels, haren en uitgegraven grond bij burchten. Met cameravallen kan de das goed worden vastgelegd. Omdat hij sterk op vaste routes vertrouwt, verraden sporen vaak meer dan een directe waarneming.
De das leeft in ondergrondse burchten met gangen en kamers die soms generaties lang worden gebruikt. Zulke burchten liggen vaak in bosranden, houtwallen of op hellingen met een goed graafbare bodem. Rond de burcht moet voldoende rust zijn, maar ook voedselrijk terrein zoals grasland, akkers en ruige randen. Het landschap moet gevarieerd zijn: de das heeft beschutting én open voedselgebieden nodig binnen betrekkelijk korte afstand van elkaar.
Het voedsel van de das is zeer gevarieerd, maar regenwormen en larven vormen vaak een belangrijk deel van het dieet. Daarnaast eet hij insecten, vruchten, granen, eieren, aas en kleine gewervelden. Hij zoekt zijn voedsel al snuffelend en gravend in de bodem. Door die brede voedselkeuze kan de das zich goed aanpassen aan seizoenswisselingen, zolang er voldoende rust en voedselrijke zones aanwezig zijn.
De paartijd kan in verschillende perioden van het jaar plaatsvinden, maar door uitgestelde innesteling worden de jongen meestal in het voorjaar geboren. Een vrouwtje krijgt enkele jongen in een goed beschutte nestkamer diep in de burcht. De jongen blijven de eerste tijd volledig afhankelijk van de moeder. Omdat burchten jarenlang, soms tientallen jaren, worden gebruikt, zijn veilige en ongestoorde voortplantingsplaatsen cruciaal voor het voortbestaan van een dassenpopulatie.
De das is een alleseter en een belangrijke soort in kleinschalige landschappen. Hij beïnvloedt de bodem door te graven en verspreidt zaden via vruchten die hij eet. Daarmee helpt hij populaties van bodemdieren en kleine prooien in balans te houden. Zijn burchten en graafactiviteiten zorgen bovendien voor structuur in het landschap. De aanwezigheid van de das wijst op een samenhangend, rustig en gevarieerd leefgebied.
- De das graaft uitgebreide burchten die soms generaties lang worden gebruikt.
- Een dassenburcht bestaat uit tientallen meters gang en meerdere kamers.
- De das gebruikt vaak vaste padenstelsels en volgt daardoor jaar na jaar dezelfde routes.
- Hij is in Nederland lang vervolgd, maar heeft zich op veel plaatsen weer hersteld.
De das komt in Nederland vooral voor op de hogere zandgronden en in kleinschalige, gevarieerde landschappen. In grote delen van het land heeft de soort zich hersteld, maar de verspreiding blijft gevoelig voor versnippering en verkeersdruk.
De das komt in grote delen van Europa voor en ontbreekt vooral in de meest noordelijke en extreme gebieden. Binnen dat verspreidingsgebied is het een karakteristieke soort van kleinschalige landschappen en bosrijke overgangszones.
Alleen nationaal beschermd
Hoewel de das zich in Nederland op veel plaatsen heeft hersteld, blijft de soort kwetsbaar. Verkeersslachtoffers vormen een belangrijke bedreiging, vooral waar dassen vaste routes kruisen met drukke wegen. Daarnaast zijn versnippering van leefgebied, verstoring van burchten en verlies van kleinschalige landschapselementen nadelig. Omdat dassen sterk afhankelijk zijn van veilige burchten en vaste wissels, kunnen ingrepen in het landschap grote gevolgen hebben.
Je kunt helpen door waarnemingen, sporen of verkeersslachtoffers van dassen door te geven via waarneming.nl. In beheer helpt het wanneer houtwallen, bosranden, graslanden en veilige passages bij wegen behouden of verbeterd worden. Ook is het belangrijk burchten en hun directe omgeving met rust te laten.
De das is in Nederland beschermd onder de Omgevingswet (voorheen de Wet natuurbescherming). Het is verboden om dassen te doden, te vangen of opzettelijk te verstoren. Ook mag hun vaste leefgebied niet worden beschadigd of vernietigd. Dit leefgebied is jaarrond beschermd, ook wanneer de dieren tijdelijk afwezig zijn. Bij werkzaamheden zoals boswerkzaamheden en herinrichting van gebieden waar dassen voor kan komen moet daarom vooraf ecologisch onderzoek plaatsvinden. Als er dassen aanwezig zijn, zijn vaak mitigerende maatregelen en een omgevingsvergunning verplicht om belangrijke leefgebieden te behouden.