Hamster
Common hamster - Cricetus cricetus
De hamster, ook wel korenwolf genoemd, is een stevig, opvallend veelkleurig knaagdier. Overdag blijft hij meestal verborgen in zijn burcht, maar ’s avonds en ’s nachts gaat hij op pad om voedsel te verzamelen. De hamster was ooit een algemene soort van het Zuid-Limburgse akkerland. Tegenwoordig wordt hij ernstig bedreigd en heeft speciale bescherming nodig om te overleven.
De hamster is een fors en gedrongen knaagdier met een kort staartje, kleine afgeronde oren met een lichte rand en opvallende wangzakken. Met zijn rossig bruine rug, zwarte buik en witte vlekken is hij een van de meest kleurrijke zoogdieren van Nederland. Sporadisch komen ook donker gekleurde, bijna zwarte dieren voor. Hij lijkt op geen enkel ander wild knaagdier.
De hamster laat zich zelden zien, omdat hij vooral in de schemering en ’s nachts actief zijn. Zijn aanwezigheid is vaak beter te herkennen aan burchten in akkers, met een ingang, schuine of verticale pijpen en sporen van graan of plantenmateriaal in de buurt. In een geschikt hamstergebied in Zuid-Limburg zie je hem met veel geluk in de avond zoeken naar voedsel.
De hamster is van oorsprong een steppebewoner en leeft in Nederland in open akkerland. Voor het graven van zijn burcht is hij gebonden aan stevige leem- en lössgronden. Een geschikt leefgebied bestaat uit een mozaïek van akkers met voldoende dekking in de periode dat hamsters bovengronds actief zijn, bijvoorbeeld wintergraan, zomergraan, kort stengelig hooi en opvangstroken.
Zijn voedsel bestaat uit zowel planten als dieren. De hamster eet jonge scheuten van graan, kort stengelig hooi en klaver, maar ook slakken, regenwormen en kevers. In nazomer en herfst hamstert hij grote voorraden, vooral graankorrels, zaden, stukken biet en andere gewassen, die hij in zijn burcht opslaat voor de winter.
De voortplanting begint zodra het vrouwtje uit winterslaap komt, meestal in april of mei. Na een uitgebreide balts en een draagtijd van ongeveer twintig dagen worden de jongen geboren. In gunstige omstandigheden kan een hamster meerdere worpen per jaar krijgen, maar in onze regio is er vaak slechts één succesvolle worp. Na drie tot vier weken zijn de jongen zelfstandig.
De hamster is een karakteristieke soort voor soortenrijk akkerland. Als graver en verzamelaar beïnvloedt hij de bodem en verplaatst hij zaden en plantendelen. Tegelijk is hij zelf een prooi voor roofdieren zoals vos, roofvogels en kleine marters. Zijn aanwezigheid laat zien dat een akkerlandschap nog voldoende rust, dekking en voedsel biedt.
- De hamster wordt ook wel korenwolf, wilde hamster of zwartbuikhamster genoemd.
- Hij neemt voedsel in zijn wangzakken mee naar zijn burcht en legt daar grote wintervoorraden aan.
- Een hamsterburcht bestaat uit verschillende gangen en kamers, met onder meer een nestkamer, voorraadkamers en een latrine?
- Hamsters houden een winterslaap, maar kunnen tussendoor wakker worden om van hun voorraad te eten?
In Nederland komt de hamster nog uitsluitend voor in het Zuid-Limburgse akkergebied. Het verspreidingsgebied is in de afgelopen eeuw sterk gekrompen en de soort is nu zeer zeldzaam.
De Europese hamster komt verspreid voor in delen van Midden- en Oost-Europa. In West-Europa is de soort sterk achteruitgegaan en geïsoleerd geraakt; de westelijke populaties in Nederland, België en delen van Duitsland zijn bijzonder kwetsbaar.
Europees beschermd IV
De hamster staat er in Nederland zeer slecht voor. De staat van instandhouding is zeer ongunstig en ook verspreiding, populatie, leefgebied en toekomstverwachting zijn allemaal als zeer ongunstig beoordeeld. Belangrijke oorzaken zijn het verdwijnen van geschikt kleinschalig akkerland, verlies van dekking na de oogst, versnippering van leefgebied en een lage voortplantingskans in het wild. Zonder gericht beheer en bescherming kan de soort zich niet handhaven.
Je kunt waarnemingen doorgeven via telmee.nl en waarneming.nl, en het verhaal van de korenwolf onder de aandacht brengen, zodat steun voor bescherming van hamstergebied groeit. Je kunt ook bijdragen door aandacht te vragen voor soortenrijk akkerland en landbouwbeheer dat ruimte laat voor dekking, voedsel en rust.
De hamster is in Nederland streng beschermd. De soort valt onder het beschermingsregime voor soorten van de Habitatrichtlijn, omdat hij op Bijlage IV staat. Dat betekent dat het verboden is om hamsters opzettelijk te doden, te vangen of te verstoren en dat bij ingrepen rekening moet worden gehouden met hun voortplantings- en rustplaatsen. Bescherming van leefgebied en zorgvuldig beheer zijn daarom essentieel.