Egel
European hedgehog - Erinaceus europaeus
De egel is een van de meest herkenbare zoogdieren van Nederland en voor veel mensen een vaste gast in de tuin. Hij is vooral in de schemering en nacht actief, en gaat hij op zoek naar voedsel. Per nacht kan de egel grote afstanden afleggen. Helaas gaat het niet zo goed met de egel: de aantallen zijn de afgelopen dertig jaar gehalveerd. Verkeer, het verdwijnen van schuilplekken en versnippering van leefgebied zijn de belangrijkste oorzaken. De egel is daarmee een graadmeter voor hoe groen en met elkaar verbonden ons (stedelijk) landschap is.
De egel is direct te herkennen aan zijn stekelige rug, die bestaat uit duizenden harde, bruin-wit gestreepte stekels. Zijn buik en kop zijn bedekt met grijsbruine haren. De snuit is spits, de ogen en oren relatief klein. Bij gevaar rolt de egel zich op tot een compacte bal, waarbij alleen de stekels zichtbaar zijn.
Een egel kun je het best zien in de schemering en de eerste uren van de nacht. Doe regelmatig een avondwandeling om de kans te vergroten dat je er een tegenkomt. Zijn karakteristieke snuivende, klokkende geluid tijdens het zoeken naar voedsel is soms al van meters afstand te horen. Egelaanrijdingen langs wegen in de avond zijn helaas ook een bekende manier waarop hij zichtbaar wordt.
De egel bewoont gevarieerde landschappen met afwisseling tussen open en dichte begroeiing, zoals bosranden, heggen, parken en tuinen. Hij heeft behoefte aan rommelige, groene plekken met voldoende beschutting in de vorm van struiken, houtstapels en dichte vegetatie.
De egel zoekt zijn voedsel op de grond en is daarbij sterk afhankelijk van zijn reukvermogen. Hij eet voornamelijk kleine ongewervelden en speelt daarmee een belangrijke rol in het reguleren van insectenpopulaties. Daarnaast eet hij jonge knaagdieren en vogels, amfibieën, reptielen en eieren, en soms ook plantaardig voedsel zoals bessen, vruchten en paddenstoelen.
De paartijd loopt van mei tot augustus. Na een draagtijd van zo'n 34 dagen worden gemiddeld vijf jongen geboren, die al snel witte en later donkere stekels ontwikkelen. Na drie weken gaan de ogen open en gaan de jongen met de moeder mee; na vijf tot zes weken worden ze gespeend. Soms volgt een tweede worp, maar die jongen hebben minder tijd om aan te vetten voor de winterslaap.
De egel helpt bij het reguleren van insecten en andere ongewervelden en draagt zo bij aan een gezond ecosysteem. Ook in de tuin vervult hij een belangrijke functie: de egel is namelijk een natuurlijke insectenbestrijder! Daarnaast vormt hij zelf een prooi voor roofdieren zoals de das.
- De egel ziet slecht en vertrouwt meer op gehoor en reuk dan op zijn ogen.
- Tijdens de winterslaap daalt de lichaamstemperatuur van de egel van circa 35°C naar circa 10°C, waarbij hij tot 30% van zijn gewicht verliest.
- De egel is een verrassend snelle loper en kan per nacht twee tot drie kilometer afleggen.
- De Nederlandse egelpopulatie is de afgelopen dertig jaar met meer dan de helft afgenomen.
- Jaarlijks eindigen 113.000-340.000 egels als verkeerslachtoffer.
- Robotmaaiers kunnen egels, zeker in de schermering, flink verwonden.
De egel komt verspreid over heel Nederland voor, vooral in gebieden met voldoende dekking en voedsel. Juist steden en dorpen vormen een belangrijk leefgebied.
De egel komt voor in geheel West-Europa en Zuidwest-Europa, inclusief de Britse Eilanden en Ierland, maar niet in IJsland. Oostwaarts reikt het verspreidingsgebied tot in Rusland en Centraal-Azië.
Alleen nationaal beschermd
De egel is niet opgenomen op de Rode Lijst NL 2020, maar monitoring laat zien dat de populatie de afgelopen dertig jaar met meer dan de helft is afgenomen. De soort is nog wijdverspreid, maar de achteruitgang is structureel en zorgelijk. Belangrijke bedreigingen zijn verkeersslachtoffers, versnippering van leefgebied en het verdwijnen van groene, rommelige plekken. Ook het gebruik van pesticiden vermindert het voedselaanbod en maakt hun immuunsysteem kwetsbaarder. Het behoud van verbonden en structuurrijke territoria is essentieel voor de toekomst van de egel.
Je kunt egels helpen door je tuin toegankelijk te maken en natuurlijk in te richten. Laat bladeren en takken liggen en zorg voor voldoende schuilplekken. Haal waar mogelijk tegels weg. Gebruik geen gif en wees voorzichtig met tuingereedschap bij het omwoelen van bladhopen en compost. Maak in je schutting een egelpoortje zodat de egel je tuin in en uit kan. Spoor ook je buren aan om mee te doen! Verschillende gemeenten hebben al een poging gedaan voor de langste egelstraat van Nederland. Is jouw straat de volgende?
De egel is ondanks zijn achteruitgang niet vermeld op de Rode Lijst NL Zoogdieren 2020. De egel is opgenomen in bijlage IX van artikel 11.54 van de Omgevingswet. De soort staat op Appendix III van de Conventie van Bern (1982) en is niet vermeld in de Habitatrichtlijn (1992). Het opzettelijk doden of verstoren van egels en het beschadigen van hun verblijfplaatsen is verboden.