Grijze grootoorvleermuis
Grey long-eared bat - Plecotus austriacus
De grijze grootoorvleermuis is een middelgrote vleermuis. Hij heeft opvallend brede en zeer lange oren. De 2 soorten grootoorvleermuizen jagen in een trage vlucht dicht tegen de vegetatie. Met hun brede vleugels zijn ze in staat tot een fladderende vlucht, die het mogelijk maakt insecten van de vegetatie af te plukken (‘gleaning’). Ze zijn echter niet in staat om lang ter plaatse te blijven hangen, zoals een kolibrie dat kan.
De grijze grootoorvleermuis is een middelgrote vleermuis met opvallend brede en (vooral) lange oren. Hij heeft een grijze vachtkleur, met een vrij sterk contrast tussen de lichte buik en de donkere rug. De kop heeft een erg donker, bijna zwart 'masker' over de ogen.
Grijze grootoorvleermuizen zijn moeilijk buiten hun verblijven in de vlucht waar te nemen, omdat ze pas vrij laat, als het al bijna donker is, tevoorschijn komen. Hij jaagt zowel een open omgeving als dicht bij de begroeïng, op maximaal enkele meters van de grond. Zijn geluid is zacht en daarom is hij moeilijk op te sporen, bovendien lijkt zijn sonar op dat van de gewone grootoorvleermuis. Hij jaagt op verschillende manieren: in meer open gebieden met een golvende vlucht, vaak dicht bij de grond; in boomkronen met een vrijwel loodrechte vlucht omhoog; in gebouwen zie je de grijze grootoorvleermuis vaak biddend.
De grijze grootoorvleermuis is een gebouwbewoner. Zomerverblijfplaatsen worden gevonden op zolders van in gebouwen. In Zuid-Europa worden ook rotsspleten bewoond. Overwinterende dieren worden gevonden op plekken die ook als zomerverblijf worden gebruikt, maar ook in groeven en (ijs)kelders; in het buitenland ook in grotten.
Nog meer dan de gewone grootoorvleermuis jaagt de grijze grootoorvleermuis op nachtvlinders, die 70-100 % van het menu uitmaken. Daarnaast eet hij ook andere, vaak wat grotere insecten, zoals kevers en langpootmuggen. Niet-vliegende geleedpotigen worden weinig gegeten.
De paring vindt plaats in het najaar in de zomerverblijven. Het mannetje bewaakt dan zijn territorium en gedraagt zich agressief naar soortgenoten. De jongen worden in de tweede helft van juni geboren. Na zes weken zijn ze vliegvlug.
De grijze grootoorvleermuis vervult een belangrijke rol in stedelijke ecosystemen. Door ’s nachts grote aantallen nachtvlinders en andere insecten te vangen, draagt hij bij aan een gezond en natuurlijk evenwicht. De grijze grootoorvleermuis is een specialist en kan door zijn oren prooien vangen die andere vleermuizen niet kunnen vinden. Daarnaast is hij zelf ook een prooi voor uilen (vooral bosuil en kerkuil) en roofvogels (boomvalk, sperwer).
- De grijze grootoorvleermuis maakt doorgaans een erg zacht geluid (sonar) en is daarom moeilijk waar te nemen met een batdetector.
- De grijze grootoorvleermuis heeft heel wat verwante soorten die niet in Nederland voorkomen. Voorbeelden zijn de Canarische grootoorvleermuis, de Noordoost-Afrikaanse grootoorvleermuis en de Ethiopische grootoorvleermuis.
Het voorkomen van de grijze grootoorvleermuis in Nederland is beperkt tot Limburg, het oosten van Noord-Brabant en Zeeuws-Vlaanderen.
De grijze grootoorvleermuis komt voor in Midden- en Zuid-Europa. Ook op veel eilanden in de Middellandse Zee wordt hij gevonden, en op Madeira. De noordgrens van het verspreidingsgebied ligt in Zuid-Engeland, Nederland, Duitsland en Polen op 51-53° NB.
Europees beschermd IV
Omdat het vrijwel onmogelijk is onderscheid te maken tussen soorten op basis van geluid, zijn de waarnemingen van de grijze grootoorvleermuis beperkt tot waarnemingen van dieren in verblijven en met mistnetten gevangen dieren. De soort lijkt verdwenen te zijn uit de meer open kleigebieden in Zeeuws-Vlaanderen. Ook in Noord- en Midden-Limburg zijn eertijds bekende verblijven verlaten of zelfs verdwenen.
De afhankelijkheid voor verblijfplaatsen van gebouwen en specifiek zolders van oude kerken en kloosters (kerk)zolders maakt de grijze grootoorvleermuis kwetsbaar. De soort is kwetsbaar voor het gebruik van houtconserveringsmiddelen. Veel kloosters en kerken hebben hun oorspronkelijke functie verloren. Daarbij worden gebouwen en omgeving aangepast, waarbij vaak ook de mate van de kunstmatige verlichting toeneemt. Aanlichten van historische gebouwen kan voor de zolderbewoners funest zijn. Bezoek aan winterverblijven in de winter leidt tot verstoring en verdringing (Haemers et al. 2015, Klasberg et al. 2016). Schaalvergroting, doorsnijding, versnippering en een toenemende verlichting leiden tot een slachtofferrisico en/of verminderde toegankelijkheid van voedsel.
Maak je tuin donker en insectvriendelijk: beperk buitenverlichting, gebruik geen pesticiden en kies voor inheemse planten die veel insecten aantrekken. Zo help je vleermuizen aan voldoende prooi. Ook kan je een vleermuiskast ophangen als extra verblijfplaats, bijvoorbeeld aan de zijkant van je huis of in een boom. Probeer mogelijke verblijfplaatsen van vleermuizen niet te verstoren
De grijze grootoorvleermuis is in Nederland strikt beschermd onder de Omgevingswet (voorheen de Wet natuurbescherming), op basis van de Europese Habitatrichtlijn. Het is verboden om grijze grootoorvleermuizen te doden, te vangen of opzettelijk te verstoren. Ook mogen hun vaste rust- en verblijfplaatsen, zoals kraamkolonies en winterverblijven, niet worden beschadigd of vernietigd. Deze verblijfplaatsen zijn jaarrond beschermd, ook wanneer de dieren tijdelijk afwezig zijn.