Grote hoefijzerneus
Greater horseshoe bat - Rhinolophus ferrumequinum
De grote hoefijzerneus is een van de meest opvallende vleermuizen van Europa. Met zijn brede vleugels, karakteristieke hoefijzervormige neusblad en sierlijke vlucht heeft hij een bijna exotische uitstraling. In Nederland is het een uiterst zeldzame soort die vooral uit het verleden bekend is.
De grote hoefijzerneus is direct herkenbaar aan het opvallende hoefijzervormige neusblad rondom de neus, waarmee hij zijn echolocatie richt. De vacht is op de rug grijsbruin tot roodbruin en aan de buikzijde lichter. De vleugels zijn breed en de oren relatief groot en spits. In vlucht oogt de soort traag, fladderend en zeer wendbaar. In vergelijking met andere Europese vleermuizen heeft de grote hoefijzerneus een heel eigen silhouet en een karakteristieke rusthouding waarbij hij zich volledig in zijn vleugels kan hangen.
Grote hoefijzerneuzen vliegen vaak laag en beschut langs heggen, houtwallen, lanen en bosranden. Hun vlucht is langzaam, wendbaar en fladderend. In Nederland is de kans op een directe waarneming zeer klein, maar in gebieden waar de soort voorkomt of zwervend wordt verwacht, kunnen uitvliegende dieren bij schemering of met een batdetector worden vastgesteld.
De grote hoefijzerneus is een gebouwbewoner. Hij sterk gebonden aan rustige verblijfplaatsen in gebouwen of ondergrondse ruimten en aan een kleinschalig, structuurrijk landschap. Oude gebouwen bieden warme kraamverblijven, terwijl kelders en andere koele ruimten als winterverblijf kunnen dienen. Het jachtgebied bestaat uit een mozaïek van weilanden, hagen, lanen, boomgaarden en bosranden. Donkere, beschutte vliegroutes zijn daarbij essentieel.
Het voedsel bestaat vooral uit relatief grote insecten, zoals kevers, nachtvlinders en vliegen. De soort jaagt vaak in beschut halfopen terrein en kan insecten zowel in vlucht als van vegetatie oppakken. Door zijn gespecialiseerde manier van jagen is de grote hoefijzerneus sterk afhankelijk van een landschap met voldoende insectenrijkdom en weinig verstoring door verlichting.
De paring vindt plaats in het najaar. Net als bij andere vleermuizen vindt de bevruchting pas later plaats. In de zomer krijgt een vrouwtje meestal één jong, dat in een kraamkolonie wordt grootgebracht. Omdat de soort sterk honkvast is en gebruikmaakt van vaste verblijven, zijn rustige en geschikte kraam- en winterverblijven van groot belang voor het voortbestaan.
De grote hoefijzerneus is een insecteneter die een rol speelt in het reguleren van populaties van nachtactieve insecten. Tegelijk is de soort een sterke indicator voor een donker, kleinschalig en structuurrijk landschap met voldoende oude gebouwen en rustige verblijfplaatsen. Waar deze soort voorkomt, is het landschap nog rijk aan verbindingen, dekking en insecten. Daarnaast is hij zelf ook een prooi voor uilen (vooral bosuil en kerkuil) en roofvogels (boomvalk, sperwer).
- De grote hoefijzerneus heeft zijn naam te danken aan het hoefijzervormige neusblad rond de neus.
- De grote hoefijzerneus is sterk afhankelijk van donkere vliegroutes en weinig kunstlicht.
- Hij vliegt vaak laag en beschut langs landschapselementen.
- De grote hoefijzerneus is in Nederland tegenwoordig uiterst zeldzaam.
De grote hoefijzerneus is in Nederland zeer zeldzaam en heeft hier geen stabiele populatie van betekenis. Waarnemingen zijn schaars en krijgen daarom veel aandacht.
De grote hoefijzerneus komt voor in delen van West-, Midden- en Zuid-Europa. Binnen dat verspreidingsgebied is het een karakteristieke soort van oude gebouwen en kleinschalige, structuurrijke landschappen.
Europees beschermd II - IV
De grote hoefijzerneus is zeer kwetsbaar door het verdwijnen van geschikte verblijven, verstoring van gebouwen, isolatie- en renovatiewerkzaamheden, verlichting van vliegroutes en de afname van insectenrijkdom in het landschap. Omdat de soort sterk honkvast is en specifieke eisen stelt aan verblijf en jachtgebied, kunnen veranderingen snel grote gevolgen hebben.
Maak je tuin donker en insectvriendelijk: beperk buitenverlichting, gebruik geen pesticiden en kies voor inheemse planten die veel insecten aantrekken. Zo help je vleermuizen aan voldoende prooi. Ook kan je een vleermuiskast ophangen als extra verblijfplaats, bijvoorbeeld aan de zijkant van je huis of in een boom. Probeer mogelijke verblijfplaatsen van vleermuizen niet te verstoren
De grote hoefijzerneus is in Nederland strikt beschermd onder de Omgevingswet (voorheen de Wet natuurbescherming), op basis van de Europese Habitatrichtlijn. Het is verboden om grote hoefijzerneuzen te doden, te vangen of opzettelijk te verstoren. Ook mogen hun vaste rust- en verblijfplaatsen, zoals kraamkolonies en winterverblijven, niet worden beschadigd of vernietigd. Deze verblijfplaatsen zijn jaarrond beschermd, ook wanneer de dieren tijdelijk afwezig zijn.