Kleine hoefijzerneus
Lesser horseshoe bat - Rhinolophus hipposideros
De kleine hoefijzerneus is een kleine, fijn gebouwde vleermuis met een opvallend groot kenmerk. Zijn naam verwijst naar zijn neusblad in de vorm van een hoefijzer waarmee hij zijn echolocatie (geluid om te navigeren) richt. Als hij vliegt is hij licht, fladderend en heel wendbaar. In Nederland is de kleine hoefijzerneus zeldzaam.
De kleine hoefijzerneus is klein met een relatief korte snuit, grote oren en een duidelijk hoefijzervormig neusblad. De rug is grijsbruin tot warmbruin, de buik is lichter. Zijn silhouet is karakteristiek, vooral door de brede vleugels en de speciale vorm van de neus. Net als andere hoefijzerneuzen hangt hij in rust vrij aan de ophangplek, volledig omwikkeld door zijn vleugels.
De kleine hoefijzerneus vliegt laag en zeer beschut langs houtwallen, heggen, bosranden en muren.Zijn vlucht is traag, fladderend en opvallend wendbaar. Omdat de soort in Nederland uiterst zeldzaam is, zijn waarnemingen schaars. In gebieden waar hij voorkomt of als dwaalgast wordt verwacht, kunnen schemerwaarnemingen en detectoronderzoek uitkomst bieden.
De kleine hoefijzerneus is een gebouwbewoner. Hij is afhankelijk van een kleinschalig en donker landschap waarin verblijfplaats en jachtgebied dicht bij elkaar liggen. Oude gebouwen bieden geschikte kraamverblijven, terwijl koele ruimten zoals kelders als winterverblijf kunnen dienen. Het jachtgebied bestaat uit beschutte, insectenrijke overgangszones zoals heggen, boomgaarden, lanen en bosranden. Verlichte of open barrières worden vermeden.
Het voedsel van de kleine hoefijzerneus bestaat uit kleine nachtactieve insecten, zoals muggen, motten en andere vliegende prooien. De soort foerageert in beschut terrein, vaak dicht langs begroeiing en lijnvormige structuren. Daardoor is hij sterk afhankelijk van een rijk aanbod aan insecten en van een donker, gevarieerd landschap.
De paring vindt plaats in het najaar. In de zomer krijgt een vrouwtje meestal één jong, dat in een kraamkolonie wordt grootgebracht. De jongen zijn in de eerste weken volledig afhankelijk van de moeder. Omdat de soort sterk trouw is aan vaste verblijven, zijn rustige en geschikte kraam- en winterverblijven cruciaal voor het voortbestaan.
De kleine hoefijzerneus is een insecteneter die bijdraagt aan het in balans houden van populaties kleine nachtactieve insecten. Daarnaast wijst zijn aanwezigheid op een een donker en structuurrijk cultuurlandschap met oude gebouwen en veilige vliegroutes. Waar hij voorkomt, is vaak nog een zeldzame combinatie van rust, dekking en insectenrijkdom aanwezig.
- De kleine hoefijzerneus is extreem gevoelig is voor verlichting.
- Het hoefijzervormige neusblad helpt bij het richten van echolocatie.
- Hij vliegt heel laag en beschut langs begroeiing.
- De kleine hoefijzerneus is in Nederland uiterst zeldzaam.
De kleine hoefijzerneus is in Nederland zeer zeldzaam en heeft hier geen stabiele populatie van betekenis. Waarnemingen zijn schaars en daarom van groot belang.
De kleine hoefijzerneus komt voor in delen van West-, Midden- en Zuid-Europa. Het is een karakteristieke soort van oude gebouwen en kleinschalige, donkere landschappen.
Europees beschermd II - IV
De kleine hoefijzerneus is zeer kwetsbaar door het verdwijnen van geschikte verblijfplaatsen, verstoring van oude gebouwen, verlichting van vliegroutes, het verdwijnen van heggen en houtwallen en de afname van insecten. Omdat de soort sterk afhankelijk is van kleinschaligheid en donkerte, hebben relatief kleine veranderingen vaak al grote gevolgen.
Maak je tuin donker en insectvriendelijk: beperk buitenverlichting, gebruik geen pesticiden en kies voor inheemse planten die veel insecten aantrekken. Zo help je vleermuizen aan voldoende prooi. Ook kan je een vleermuiskast ophangen als extra verblijfplaats, bijvoorbeeld aan de zijkant van je huis of in een boom. Probeer mogelijke verblijfplaatsen van vleermuizen niet te verstoren
De kleine hoefijzerneus is in Nederland strikt beschermd onder de Omgevingswet (voorheen de Wet natuurbescherming), op basis van de Europese Habitatrichtlijn. Het is verboden om kleine hoefijzerneuzen te doden, te vangen of opzettelijk te verstoren. Ook mogen hun vaste rust- en verblijfplaatsen, zoals kraamkolonies en winterverblijven, niet worden beschadigd of vernietigd. Deze verblijfplaatsen zijn jaarrond beschermd, ook wanneer de dieren tijdelijk afwezig zijn.