Kleine dwergvleermuis
Soprano Pipistrelle - Pipistrellus pygmaeus
De kleine dwergvleermuis lijkt erg op de gewone dwergvleermuis. In de jaren 1980 ontdekten onderzoekers dat de ‘gewone dwergvleermuizen’ in Europa twee typen echolocatiegeluiden (geluiden om te navigeren) produceerden. Pas na een Britse publicatie uit 1993 werd duidelijk dat de kleine dwergvleermuis als een aparte soort moet worden beschouwd. In Nederland stelde men de eerste kleine dwergvleermuis in 2007 vast. Het is bij ons een zeldzame soort.
De kleine dwergvleermuis heeft een bruine rug met vaak een rood-oranje gloed. De buik is iets lichter gekleurd. De snuit en andere zichtbare huiddelen zijn vrij lichtbruin gekleurd, en ook de oorbasis is licht van kleur.
Kleine dwergvleermuizen verlaten hun verblijfplaats ruim een half uur na zonsondergangin, de schemering en zijn dan goed waar te nemen. Ze zijn echter zeldzaam in Nederland, de kans om er een tegen te komen is daarom klein.
De kleine dwervleermuis is een gebouw- en boombewoner. Zomerverblijfplaatsen en winterverblijfplaatsen worden meestal gevonden in spleetvormige ruimten in gebouwen, zoals de spouwen in daklagen. Paarverblijfplaatsen bevinden zich in gebouwen en bomen. In de winter worden kleine dwergvleermuizen aangetroffen in spleetvormige ruimten in bovengrondse gebouwen en in bomen, vaak op weinig beschutte plekken.
Het voedsel van kleine dwergvleermuizen bestaat vooral uit kleine tweevleugeligen die in vochtige biotopen voorkomen, zoals dansmuggen en knutten. In kleinere hoeveelheden worden ook andere insecten gegeten, zoals vliesvleugeligen, nachtvlinders en kevers.
Al vanaf juni bezet het mannetje zijn paarplaats. Ze bewaken dan hun territorium. Hij vormt paargroepen met enkele tot maximaal 10 vrouwtjes; deze lokt hij met een speciale paarroep tijdens de vlucht. De paring is in augustus en september. Net als bij andere soorten vleermuizen slaan vrouwelijke kleine dwergvleermuizen het sperma op tot in het voorjaar, wanneer de daadwerkelijke bevruchting van de eicel plaatsvindt. In juni worden de -vaak twee- jongen geboren.
De kleine dwergvleermuis vervult een belangrijke rol in stedelijke ecosystemen. Door ’s nachts grote aantallen (dans)muggen en andere insecten te vangen, draagt hij bij aan een gezond en natuurlijk evenwicht. Daarnaast is hij zelf ook een prooi voor uilen (vooral bosuil en kerkuil) en roofvogels (boomvalk, sperwer).
- De kleine dwergvleermuis is de kleinste vleermuissoort in Europa.
- De kleine dwergvleermuis jaagt op prooien in het vrije luchtruim en gebruikt zijn staartmembraan en vleugels om prooien te vangen.
De kleine dwergvleermuis is zeldzaam in Nederland. Hij wordt verspreid over het land waargenomen. In 2007 is de soort voor het eerst in Nederland vastgesteld.
De kleine dwergvleermuis komt verspreid over delen van Europa voor, van het zuiden van Spanje tot in Scandinavië, naar het oosten tot in West-Rusland. In Noord- en Zuid-Europa is kleine dwergvleermuis algemener dan de gewone dwergvleermuis, in Midden-Europa is dit juist andersom.
Europees beschermd IV
De kleine dwergvleermuis is voor het eerst in 2007 in Nederland waargenomen in Leersum. In 2011 werd een dier gevonden achter een luik in Zundert, dat in de hand gedetermineerd is. De soort is goed op te sporen en te herkennen met de vleermuisdetector. Dit vraagt echter expertise en actief op de soort gericht waarnemen. Steeds vaker worden ook automatische detectoren gebruikt, bijvoorbeeld in het NEM-meetnet vleermuis-transecttellingen. Dat maakt analyse van geluidsopnamen en hulp bij de determinatie achteraf mogelijk. Daardoor wordt de soort steeds vaker vastgesteld. Er is tot en met 2019 geen voortplanting in Nederland vastgesteld, daarom is de soort niet voor de Rode Lijst volgens Nederlandse criteria beschouwd. Voor de IUCN-criteria is deze soort wel beschouwd. In het voorjaar van 2020 is een kraamverblijf van minimaal 422 kleine dwergvleermuizen gevonden in de binnenduinrand van Zuid-Holland.
Maak je tuin donker en insectvriendelijk: beperk buitenverlichting, gebruik geen pesticiden en kies voor inheemse planten die veel insecten aantrekken. Zo help je vleermuizen aan voldoende prooi. Ook kan je een vleermuiskast ophangen als extra verblijfplaats, bijvoorbeeld aan de zijkant van je huis of in een boom. Probeer mogelijke verblijfplaatsen van vleermuizen niet te verstoren.
De kleine dwergvleermuis is in Nederland strikt beschermd onder de Omgevingswet (voorheen de Wet natuurbescherming), op basis van de Europese Habitatrichtlijn. Het is verboden om kleine dwergvleermuizen te doden, te vangen of opzettelijk te verstoren. Ook mogen hun vaste rust- en verblijfplaatsen, zoals kraamkolonies en winterverblijven, niet worden beschadigd of vernietigd. Deze verblijfplaatsen zijn jaarrond beschermd, ook wanneer de dieren tijdelijk afwezig zijn.