Dwergspitsmuis
Eurasian pygmy shrew - Sorex minutus
De dwergspitsmuis is het allerkleinste zoogdier van Nederland. Maar wat hij mist in formaat, compenseert hij in tempo: hij leeft op topsnelheid. Het roofdiertje is dag en nacht actief en moet voortdurend eten om zijn extreem hoge energieverbruik bij te houden. Hij jaagt op kleine prooien in de vegetatie. Hoewel je hem zelden bewust ziet, komt de dwergspitsmuis veel voor in Nederland. Dit zijn altijd plekken die voldoende bescherming en een rijk aanbod aan kleine prooidieren in de bodem bieden.
De dwergspitsmuis is zeer klein en slank gebouwd, met een opvallend spitse snuit. Zijn ogen zijn klein en zijn oren juist relatief groot. De vacht is (zand)bruin tot donkerbruin en de dwergspitsmuis heeft een lichtere buik.
De dwergspitsmuis is in het veld vrijwel nooit direct te zien of goed te herkennen op basis van sporen alleen. De betrouwbaarste manier om zijn aanwezigheid vast te stellen is het onderzoeken van braakballen; de ballen van onverteerde resten die uilen uitspugen.
De dwergspitsmuis leeft in structuurrijke begroeiing met voldoende beschutting. Vochtige gebieden zijn belangrijk omdat daar veel kleine prooidieren voorkomen. Hij gebruikt dichte vegetatie om zich te verplaatsen en schuilt tussen gras, mos en strooisel.
Zijn dieet bestaat voornamelijk uit kleine insecten. De dwergspitsmuis jaagt actief tussen bladeren en in de strooisellaag. Door zijn extreem hoge energiebehoefte moet hij vrijwel continu eten en kan hij slechts acht uur zonder voedsel overleven.
In het voorjaar en de zomer krijgt het vrouwtje meerdere worpen van 5-8 jongen. Het nest wordt goed verborgen in de begroeiing aangelegd. De jongen groeien snel en worden al binnen korte tijd zelfstandig.
De dwergspitsmuis helpt bij het in balans houden van insectenpopulaties en vormt zelf een belangrijke voedselbron voor uilen. Hiermee vervult hij een belangrijke rol in de voedselketen en draagt hij bij aan een gezond ecosysteem.
- De dwergspitsmuis is het kleinste zoogdier van Nederland.
- Dwergspitsmuizen zijn eigenlijk geen muizen, maar meer verwant aan de mol.
- De dwergspitsmuis moet bijna continu eten om niet te verhongeren.
- Hij kan prooien aanvallen die bijna net zo groot zijn als hijzelf, zoals jonge veldmuizen.
- Hij is dag en nacht actief en kent slechts korte rustmomenten. Zijn hartslag ligt extreem hoog om zijn energieverbruik bij te houden.
- Veel roofdieren vinden spitsmuizen niet lekker vanwege hun doordringende muskusgeur. Uilen hebben hier echter geen last van, omdat ze hun prooi in één keer doorslikken.
De dwergspitsmuis komt verspreid over heel Nederland voor. De soort kan lokaal algemeen zijn, maar blijft vaak onopgemerkt.
De soort komt voor in grote delen van Europa en leeft vooral in gematigde klimaten. Hij ontbreekt alleen in de meest extreme gebieden.
De dwergspitsmuis is momenteel niet bedreigd. Lokaal kan de soort echter gevoelig zijn voor veranderingen in landgebruik, zoals intensieve landbouw en het verdwijnen van ruige vegetaties. Het behoud van structuurrijke, vochtige gebieden is belangrijk voor de soort.
Je kunt bijdragen aan een geschikt leefgebied voor de dwergspitsmuis door je tuin of terrein natuurlijker in te richten, met ruige hoekjes en dichte vegetatie. Laat bladeren en takken liggen, zodat er schuilplekken ontstaan. Gebruik geen gif tegen insecten, zodat er voldoende voedsel beschikbaar blijft.
De dwergspitsmuisis niet opgenomen op de Rode Lijst NL Zoogdieren 2020. De soort is opgenomen in bijlage IX van artikel 11.54 van de Omgevingswet. De dwergspitsmuis staat op Appendix III van de Conventie van Bern (1982) en is niet vermeld in de Habitatrichtlijn (1992). Het opzettelijk doden of verstoren van dieren in het wild is niet toegestaan.