Huismuis
House mouse - Mus musculus
De huismuis is een van de succesvolste zoogdieren ter wereld. In Nederland leeft hij overal waar mensen zijn, van woningen en schuren tot winkels, stallen en pakhuizen, maar ook in tuinen, rietvelden en graanakkers. Het is vooral zijn aanpassingsvermogen dat hem zo succesvol maakt: hij eet vrijwel alles, plant zich razendsnel voort en weet altijd een weg te vinden naar voedsel en beschutting.
De huismuis is slank gebouwd en heeft een variabele vachtkleur. zijn snuit is vrij spits, wat opvalt zijn de uitstekende oren en lange snorharen. De weinig behaarde staart is ongeveer net zo lang als zijn lichaam.
De huismuis is vaak goed te observeren, zeker op plekken waar hij veel voorkomt. Let op snelle bewegingen langs muren, piepende geluiden, uitwerpselen of vraatsporen aan verpakkingen, papier, bedrading en andere materialen. De huismuis verspreidt een typische muffe huismuislucht. In braakballen van kerkuil en steenuil zijn hun skeletten vaak terug te vinden.
De huismuis komt vooral voor waar ook mensen voorkomen en waar andere muizensoorten ontbreken of minder talrijk zijn. Hij leeft in woningen, schuren, winkels, boerderijen, stallen en pakhuizen, maar ook in meer natuurlijke omstandigheden zoals rietvelden, ruige tuinen en graanakkers. Het nest ligt altijd dicht bij voedsel en wordt gemaakt van zacht, gemakkelijk te versnipperen materiaal zoals papier, gras of textiel.
Het voedsel van de huismuis is zeer gevarieerd. Hij eet het liefst vet- en eiwitrijk voedsel zoals granen, zaden, noten, insecten, larven en wormen, maar benut ook menselijk voedsel wanneer dat beschikbaar is. Soms legt hij voedselvoorraden aan bij zijn nest. Zolang het voedsel voldoende vocht bevat, kan de huismuis zelfs zonder te drinken overleven.
Binnen levende populaties kunnen zich het hele jaar voortplanten; buiten levende populaties vooral van april tot september. Na een draagtijd van ca. 20 dagen worden 3 tot 9 kale, blinde jongen geboren. Vrouwtjes kunnen 5 tot 10 keer per jaar een nest krijgen en na ongeveer twee maanden zijn de jongen al geslachtsrijp.
De huismuis is tegelijk een opportunistische alleseter en een belangrijke prooisoort. Hij maakt deel uit van het dieet van onder meer kerkuil, steenuil, vos, marterachtigen en bruine rat. Daarmee is hij een belangrijke schakel in de voedselketen in de menselijke leefomgeving.
- De huismuis oriënteert zich in het donker vooral met zijn snorharen en geursporen.
- Het mannetje markeert zijn leefgebied met urine en familieleden herkennen elkaar aan de geur
- Een huismuis produceert ongeveer 50 keutels per dag.
- Vrijgekomen plekken worden na bestrijding vaak snel weer ingenomen door nieuwe muizen.
In Nederland komt de huismuis overal voor, ook op de Waddeneilanden en sinds de jaren 50 in Flevoland.
De huismuis komt in heel Europa voor, en zelfs op alle andere continenten, behalve Antarctica.
Huismuizen worden veel bestreden met vallen en gif. Bestrijding heeft doorgaans echter weinig zin, omdat vrijgekomen plekken snel weer worden opgevuld. Overlast voorkomen lukt beter door voedsel goed op te bergen en kieren te dichten.
Berg voedsel goed op in afgesloten bakken en verwijder etenswaren die muizen kunnen aantrekken. Geef vogels kleine hoeveelheden voer per keer, zodat restanten op de grond beperkt blijven. Vermijd het gebruik van gif en muizenvallen.
De huismuis is niet opgenomen op de Rode Lijst NL Zoogdieren 2020 en geniet geen wettelijke bescherming onder de Omgevingswet, de Habitatrichtlijn (1992) of de Conventie van Bern (1982). Als niet-beschermde soort mag hij worden bestreden, maar Zoogdierbescherming pleit ervoor dit zo diervriendelijk en milieuvriendelijk mogelijk te doen.